Język arabski
język semicki
Język arabski – język z rodziny języków semickich, w której zaliczany jest do grupy języków południowo-zachodnich według klasycznego podziału, bądź grupy języków zachodnich, centralnych według podziału Hetzrona i Voigta[1]. Zapisywany jest alfabetycznym pismem arabskim typu abdżad, od strony prawej do lewej.
اللغة العربية
al-ʻarabiyya
Obszarkraje Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej
Liczba mówiących225–285 mln
Pismo/alfabetarabskie
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy
 Algieria,
 Arabia Saudyjska,
 Bahrajn,
 Czad,
 Dżibuti,
 Egipt,
 Erytrea,
 Irak,
 Jemen,
 Jordania,
 Katar,
 Komory,
 Kuwejt,
 Liban,
 Libia,
 Maroko,
 Mauretania,
 Oman,
 Palestyna,
 Somalia,
 Sudan,
 Syria,
 Tunezja,
 Zjednoczone Emiraty Arabskie
oraz dodatkowo w
 ONZ
obok pięciu głównych, język Zgromadzenia Ogólnego NZ
Organ regulującyAkademia Języka Arabskiego
UNESCO1 bezpieczny
Kody języka
Kod ISO 639-1AR
Kod ISO 639-2ARA
Kod ISO 639-3ara
IETFar
Glottologarab1395
Ethnologueara
GOST 7.75–97ара 050
SILABV
Występowanie
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku arabskim
Słownik języka arabskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Powstanie języka arabskiego datuje się na VII wiek n.e., co związane jest z narodzinami islamu oraz powstaniem imperium muzułmańskiego. Jest to tak zwany klasyczny język arabski, który przekształcił się następnie w literacki język arabski. Mimo to, początków języka arabskiego należy upatrywać w VIII wieku p.n.e., a jego rozwój można podzielić na następujące etapy: język protoarabski z dialektami staroarabskimi, arabski klasyczny i arabski literacki[2].
Język protoarabski znany jest z licznych transkrypcji datowanych na okres od VI wieku p.n.e. do VI wieku n.e.. Zachowane inskrypcje pozwalają wydzielić dwa typy dialektów: protoarabskie i staroarabskie. Do zapisu tego języka używano wówczas pisma południowoarabskiego epigraficznego. Wyjątkiem byli Samudejczycy, używający pisma aramejskiego.
Klasyczny język arabski jako język świętej księgi islamuKoranu oraz język literatury i kultury arabsko-muzułmańskiej odegrał ważną rolę cywilizacyjną. Wraz z ekspansją religii zwiększał się wpływ i zasięg terytorialny samego języka literackiego.
W XIX wieku, w okresie an-Nahdy (odrodzenia Arabów), z języka klasycznego wykształcił się współczesny język arabski (zwany w j. angielskim Modern Standard Arabic, MSA), który stał się instrumentem nowej literatury i kultury arabskiej. Używany jest głównie w formie pisanej, wtórnie w mowie (np. w telewizji). Od klasycznego języka arabskiego różni się niewiele, wyłącznie w zakresie pewnego słownictwa oraz niektórych struktur gramatycznych, uznawanych obecnie za przestarzałe.
Oprócz języka standardowego w krajach arabskich w powszechnym użyciu są dialekty lokalne. Współwystępowanie standardu literackiego i dialektów potocznych jako środków komunikacji funkcjonujących w różnych kontekstach społecznych określa się mianem dyglosji[3][4].
Fonologia
System spółgłoskowy
Zasób spółgłosek w klasycznym języku arabskim
 WargoweMiędzyzęboweZęboweZadziąsłowePodniebienne
Miękko-
podniebienne
JęzyczkoweGardłoweKrtaniowe
 czyste faryngalizowane
ZwarteBezdźwięczne  t []ṭ [ˁ]  kq ʾ [ʔ]
Dźwięczneb d []ḍ [ˁ]ǧ [ʤ]     
SzczelinoweBezdźwięcznefṯ [θ]sṣ [sˁ]š [ʃ] ḫ [x] ḥ [ħ]h
Dźwięczne ḏ [ð]zẓ [ðˁ]  ġ [ɣ] ʿ [ʕ] 
Nosowem n       
Drżące  r       
Półotwartew   lj    
W czasach Mahometa spółgłoski [ˁ] i [ʤ] brzmiały najprawdopodobniej jak [ɮˁ] i [ɟ].
System samogłoskowy
W języku arabskim występują trzy fonemy samogłoskowe: /æ/ (w transkrypcji a), /i/ i /u/. Krótkie i długie samogłoski są różnymi fonemami. Samogłoska /æ/ jest realizowana jako [ɑ] po spółgłoskach gardłowych i faryngalizowanych. Istnieją dwa dyftongi: /æj/ i /æw/, w języku potocznym często realizowane jako [e:] i [o:].
Sylaba
W języku arabskim dopuszczalne są pojedyncze spółgłoski nagłosowe i zbitki najwyżej dwóch spółgłosek w śródgłosie i wygłosie. Rozpowszechnione w językach europejskich wyrazy takie jak wstęp są niemożliwe w arabskim.
Akcent
Akcentowana jest pierwsza od końca długa sylaba. Jeśli wszystkie sylaby są krótkie, akcent pada na pierwszą sylabę.
Morfologia
Struktura wyrazów w języku arabskim opiera się na rdzeniu trójspółgłoskowym i nieciągłych afiksach. Na przykład od rdzenia k-t-b można utworzyć wyrazy takie jak:
Język arabski posiada rozbudowany system odmiany czasownika[5]. Istnieją dwa aspekty (dokonany i niedokonany) i pięć trybów: orzekający, przypuszczający, rozkazujący, życzący i energetyczny (używany do podkreślenia pewności, np. jaktubun „on z pewnością pisze”). Podobnie jak w innych językach afroazjatyckich, przedrostki i przyrostki są używane do oznaczenia osoby, liczby i rodzaju.
Poniżej zaprezentowano odmianę czasownika faʿala (robić):
Czas teraźniejszy
OsobaLiczba pojedynczaLiczba podwójnaLiczba mnoga
1.afʿalunafʿalunafʿalu
2. (rodzaj męski)tafʿalutafʿalānitafʿalūna
2. (rodzaj żeński)tafʿalīnatafʿalānitafʿalna
3. (rodzaj męski)jafʿalujafʿalānijafʿalūna
3. (rodzaj żeński)tafʿalutafʿalānijafʿalna
Czas przeszły
OsobaLiczba pojedynczaLiczba podwójnaLiczba mnoga
1.faʿaltufaʿalnāfaʿalnā
2. (rodzaj męski)faʿaltafaʿaltumāfaʿaltum
2. (rodzaj żeński)faʿaltifaʿaltumāfaʿaltunna
3. (rodzaj męski)faʿalafaʿalāfaʿalū
3. (rodzaj żeński)faʿalatfaʿalatāfaʿalna
Ponadto, do czasownika mogą dołączać się (postpozycja) zaimki oznaczające dopełnienie, np. ﺭأﻳﻨﺎﻫﻢ raʾaynāhum „my widzieliśmy ich”.
Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki – wyróżniamy mianownik (końcówka -u), dopełniacz (końcówka -i) i biernik (końcówka -a), a także stan konstrukcji (bez końcówki). Istnieją trzy liczby: pojedyncza, podwójna i mnoga. Regularna liczba mnoga ma końcówkę -ūn w mianowniku i -īn w dopełniaczu i bierniku. Wiele rzeczowników tworzy jednak liczbę mnogą w sposób nieregularny (łamana liczba mnoga), np. ربّ (rabb) „władca”, ale أرباب (‎ʾarbāb) „władcy”.
Język arabski odróżnia rzeczowniki określone (z przedrostkiem ʾal, asymilowanym do następujących spółgłosek t, ṯ, d, ḏ, r, z, s, š, ṣ, ḍ, ṭ, ẓ, n) i nieokreślone (z -n po końcówce przypadka). Po końcówce przypadka rodzajnik ʾal występuje w formie l.
Istnieje gramatyczny rodzaj żeński, tworzony przez dodanie do rzeczownika męskiego -at- przed końcówką przypadka lub -a w stanie konstrukcji. Niektóre wyrazy, takie jak fulk „łódź”, šams „słońce”, czy umm „matka”, są rodzaju żeńskiego mimo braku końcówki.
Podstawowy szyk zdania to VSO. Wyraz określający następuje zawsze po wyrazie określanym, tak jak w innych językach semickich, np. kitābu l-muqaddas „Biblia”, dosłownie „księga święta”.
Wybrane zwroty
Liczebniki
  1. / ١ – wāḥid – واحد
  2. / ٢ – iṯnān – إثنان
  3. / ٣ – ṯalāṯa – ثلاثة
  4. / ٤ – 'arba‘a – أربعة
  5. / ٥ – ḫamsa – خمسة
  6. / ٦ – sitta – ستّة
  7. / ٧ – sab‘a – سبعة
  8. / ٨ – ṯamāniya – ثمانية
  9. / ٩ – tis‘a – تسعة
  10. / ١٠ – `ašara – عشرة
Dialekty
Osobny artykuł: Dialekty języka arabskiego.
Dialekty języka arabskiego, często bardzo różniące się od języka klasycznego, używane są jedynie w mowie. Sporadycznie wykorzystuje się zapis języka mówionego w dramatach, dialogach książkowych czy komiksach. Posługuje się nimi ludność w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. Pomiędzy tymi dialektami występują duże różnice, utrudniające porozumienie osobom pochodzącym z różnych rejonów świata arabskiego. Niekiedy mówi się wręcz o językach arabskich, porównując sytuację do epoki formowania się języków romańskich z lokalnych dialektów łaciny ludowej (patrz dyglosja).
Zobacz też
Przypisy
  1. J. Danecki, Klasyczny język arabski, Warszawa 1998, s. 12–14.
  2. J. Danecki, Klasyczny język arabski, Warszawa 1998, s. 19.
  3. Charles A. Ferguson, Diglossia, „Word”, 2, 15, 1959, s. 325–340, DOI10.1080/00437956.1959.11659702​(​ang.​)​.
  4. Ernest C. Migliazza, Yanomama Diglossia, [w:] William C. McCormack, Stephen A. Wurm (red.), Approaches to Language: Anthropological Issues, Walter de Gruyter, 2011, s. 561, ISBN 978-3-11-080003-6​(​ang.​)​.
  5. O języku arabskim. [dostęp 2011-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-20)].
Linki zewnętrzne
Zobacz publikację
arabski w Wikibooks
Zobacz multimedia związane z tematem: Język arabski
Zobacz hasło arabski w Wikisłowniku
Kontrola autorytatywna (język):
Encyklopedia internetowa:
Ostatnio edytowano 27 paź 2021 o 11:06
Wikipedia
Treść udostępniana na licencji CC BY-SA 3.0, jeśli nie podano inaczej.
Polityka prywatności
Zasady użytkowania
Wersja standardowa
Strona głównaLosuj W pobliżu Zaloguj się Ustawienia Wspomóż WikipedięO WikipediiKorzystasz z Wikipedii tylko na własną odpowiedzialność
JęzykObserwujEdytuj